מהו המסמך: פנקס סוכנים מסחריים יהודים
תיק 39 הוא רשימה בכתב יד שנערכה ב-13 בינואר 1943 ונושאת את הכותרת:
> "Lista pt. Dl. Ing. Hăceanu – Continuare – Extras din registru"
> (רשימה לד"ר אינג'. האצ'אנו – המשך – תמצית מהפנקס)
מה היא הרשימה?
הרשימה היא תמצית מתוך פנקס (registru) שניהלה הצנטרלה היהודית – פנקס שבו רוכזו שמות כל יהודים שפעלו כסוכנים מסחריים (agenți comerciali) בתחומי בוקרשט ויתר ערי רומניה. לכל נרשם יש:
- מספר רישום רצוף (27629–27737 בלפחות) – ממספרים אלו ניתן ללמוד שמדובר בקטע בלבד מתוך פנקס גדול הרבה יותר.
- שם ושם משפחה (לעיתים עם כינוי: "zis")
- שם בית העסק או המעסיק – חברה, עסק עצמאי או יחיד.
- לעיתים גם עיר (יאשי, בראשוב, קריובה).
מי היה ד"ר אינג'. האצ'אנו?
שמו מופיע בראש הרשימה כנמען ("pentru Dl. Ing. Hăceanu") – כנראה פקיד בכיר במשרד ממשלתי שאחראי על פיקוח עסקים יהודיים, ולו הוגשה הרשימה לצורכי מעקב ובקרה.
ההקשר הבירוקרטי:
בשנת 1943 היה כל יהודי בעל עסק או סוכנות מחויב להיות רשום בפנקס הצנטרלה היהודית, ובפנקסי המדינה. רישום זה שימש לצורכי מיסוי מיוחד, הגבלת רישיונות, וביטול עסקים יהודיים ("רומניזציה").
כל 106 הנרשמים: שמות ועסקים
להלן כל השמות הנקראים מהרשימה, לפי מספר הרישום:
27629 – Goldenberg Dionisie | Nic. C.S. Voicu & Co.
27630 – Luzick Ionel | M. Rădulescu
27631 – Herman Rauchwergher | Erna Rauchwergher
27632 – Saharovici Leizer | Comisionor
27633 – Iacob Cohn | J.F. Fizanti Zmail
27634 – Kaufman Lenji | "Victoria"
27635 – Baker Simion | "Nettalom"
27636 – Cziton Lupu | Iocec & Co.
27637 – Goldenberg Haim | –
27638 – Hersovici Frederic | –
27639 – Iosif Weksler | "Wera"
27640 – Leiternici S. Iosub | "Sanitex"
27641 – Iust Hersch | "Ideal"
27642 – Goldenberg Alexandru | Fier-Block
27643 – Grünstein Hersch | "Fetex"
27644 – Ariel Iacob (פיטשטי) | מחליף במנדט, "François"
27645 – Fekete Pavel | "François"
27646 – Rosenberg Naftali | "Cheresteaua Română"
27647 – Gitenstein Strul | Ctu Gh. Bandu
27648 – Fismann Victor | Max Fismann
27649 – Weintraub Avram | "Ravena"
27650 – Schreiber Henrich | Anticarie
27651 – Marcus Hersch | La "Bursin"
27652 – Siegler Sati | Siegler Samuel
27653 – Diamantstein Gheorghe | Industria textilă din Banat
27654 – Luther Francisc | Industria textilă din Banat
27655 – Avram Tneorici | "Mondial"
27656 – Levi Hermann | N. Raka, A. Vasilescu & Co., "Dan"
27657 – Davidovits Iacob | Erhard Simmer
27658 – Marcof Zakaria | "Succes la Legutor"
27659 – Isidor S. Groen | "Petrolex"
27660 – Witzmann Solomon | –
27661 – Isac Solomon | Ioan Moga
27662 – Wininger Willi | Rosbu N. Ioan
27663 – Burak Avram | Ing. D. Theodorescu
27664 – Nadler Igac | Eur. Moldoveanu Câmpea
27665 – Edmond Kaufman zis Neda | –
27666 – Simon Formulici-Flăcău | "Cosinus"
27667 – Bercovici Strul | Saul Leontescu
27668 – Haridi Jean | Eftimie Istrati
27669 – Teleki Tiberiu | "Rotechnica"
27670 – Gustav Gewolb | Injectoare
27671 – Böhm Adalbert | Ceasornic. Regală
27672 – Louise F. Moise | "Sans Rival"
27673 – Wisner Leon | "Carmen"
27674 – Teichmann Riven | Norbert Yusten
27675 – Făgădău Iosif | Marochinăria Română
27676 – Michel Faiblen | Comp. Elekto-Tehnic
27677 – Moritz Rubin | Thiescu & Bondoc
27678 – Rosenberg Șie | Simon D. Felicia
27679 – Leiba Helic | "Irado"
27680 – Hersovici H. Leiba | "Narata"
27681 – Herling Willi | "Fitometan"
27682 – Hersch Im Hersch zis Herman Rosco | "Lux"
27683 – Dinciu Iustinovici | "Sapitex"
27684 – Jean Tendler | "Elida"
27685 – Tancu Solemon | –
27686 – Iacob Blițstein | Scoarță Dl. Dumitriu
27687 – Krauss Coma | "Marioară"
27688 – Hermann Siegler | Atelier remaillat ticot
27689 – Inv. Strul Smit zis Ami Fulter | "Voja"
27690 – Amadu Marcel (קריובה) | "Aldesul"
27691 – Iacov Marcov | Leo Morgenstern
27692 – Schönfeld Adolf (יאשי) | "Furnitura"
27693 – Rosenvrang Ionas | Tâmplăria bvântului
27694 – Motorici Lazar | Ionas Berman
27695 – Gelberg Ernest | "Oltul"
27696 – Perea Henrji | Agent comercial
27697 – Kazerman Herman | "Interia"
27698 – Leiba Știe zis Ionel Ițcovici | "Mirela"
27699 – Hugo Marcus | Foto "Victoria"
27700 – Iosevici Nowe | C.G. Petrașcianu
27701 – Marcoreanu Teodor | Marcoreanu & Rubin
27702 – Lobel Lucian Mircea | Întrep. Ing. Peternelli
27703 – Kaufman Isidor | Filip Stark
27704 – Alfred Lieblich | Agent & comision
27705 – Klau F. Ladenburg | Atelier "Apza", Nic. Dionisopol
27706 – Premang Ypra B. (ניקולסופול) | "Folklor"
27707 – Emil Perl | La ceasul de lux
27708 – Josef Hilder | –
27709 – Solomon Iacob | Centrul Lâncii
27710 – Kun F. Ladislau | Matei Moga
27711 – Geiger Carol | "Ermitas"
27712 – Iacob Weissenberg | "Chimasit"
27713 – Kaufman Attila | "Manufactura românească"
27714 – Abrăuș Jean | "Bozorul Carol"
27715 – Iacob David | "Enstian"
27716 – Lartonici David | Ioan F. Gincju
27717 – Iacob Leib Iesrovici | "Examsm"
27718 – George Grijs | "Ränket"
27719 – Samuel Sami | Ioan Schuler Dolan
27720 – Stroe Hascalovici | Ing. N. Grecescu
27721 – Strul Sultanovici | Gh. Croitoru
27722 – Smit Talic | Domnica Gogulescu
27723 – Ehrlich Niesen Hertel | La "Basarabeanul"
27724 – Grosz Eugen | Ana Cantaș
27725 – Lainhem William | Chemo Lux
27726 – Abraham Francisc | "Eta"
27727 – Florea Aron | Ctu Iunteanu Ioan
27728 – Ionuș Morcu | "Rașaritul"
27729 – Gall Andrei (בראשוב) | Carța Olive
27730 – Weiss Isidor (בראשוב) | Gh. Drileanu
27731 – Altsecod Simon | "Favorit"
27737 – Herman Sasu | "Furnitura"
עסקים ושמות מסחריים: חלון לכלכלה היהודית 1943
הרשימה מהווה חלון ייחודי לעולמה הכלכלי של הקהילה היהודית בבוקרשט ובערים נוספות ב-1943 – שנה שבה הוגבלו עסקים יהודים קשה.
סוגי העסקים המוזכרים:
- חברות טקסטיל: Industria textilă din Banat (מס' 27653, 27654), "Cheresteaua Română" (27646), "Fetex" (27643), "Sanitex" (27640), "Manufactura românească" (27713)
- תעשייה ואנרגיה: "Petrolex" (27659), "Fitometan" (27681), "Rotechnica" (27669), Comp. Elekto-Tehnic (27676), Injectoare (27670)
- מסחר כללי: Anticarie (27650), "Favorit" (27731), "Furnitura" (27692, 27737), "Cosinus" (27666)
- מזון ומשקאות: "Ravena" (27649), La "Bursin" (27651), La "Basarabeanul" (27723)
- צילום ואמנות: Foto "Victoria" (27699), La ceasul de lux (27707)
- עור ואופנה: Marochinăria Română (27675), "Carmen" (27673), "Marioară" (27687)
- עצים ורהיטים: "Cheresteaua Română" (27646), Tâmplăria bvântului (27693)
גיוון גאוגרפי:
הרשימה כוללת סוכנים המקושרים לערים שונות:
- בוקרשט – הרוב המכריע
- יאשי (Iași) – Schönfeld Adolf (27692)
- פיטשטי (Pitești) – Ariel Iacob (27644)
- קריובה (Craiova) – Amadu Marcel (27690)
- בראשוב (Brașov) – Gall Andrei (27729), Weiss Isidor (27730)
- ניקולסופול – Premang Ypra B. (27706)
שמות עם כינויים (zis):
הרשימה מכילה מספר אנשים הנרשמים עם שם כינוי – תופעה נפוצה ביהדות רומניה: "Hersch Im Hersch zis Herman Rosco" (27682), "Leiba Știe zis Ionel Ițcovici" (27698), "Ariel Iacob" שנרשם כ"מחליף במנדט" (27644).
ההקשר ההיסטורי: רישום ופיקוח על עסקים יהודיים 1943
תיק 39 נוצר ב-13 בינואר 1943 – שנה שבה הגיעה מדיניות "הרומניזציה" של עסקים יהודיים לשיאה. מדיניות זו כללה:
הגבלות על רישיונות עסק: יהודים לא יכלו לקבל רישיונות עסק חדשים ללא אישור מיוחד, ורישיונות קיימים נבחנו מחדש.
מיסוי מיוחד: עסקים יהודים חויבו במיסים מיוחדים מעבר למיסי הרגיל, כגון "Contribuția specială" ו"Prestația" – כפי שמתועד בתיקים אחרים של הצנטרלה.
רישום מרכזי: כל יהודי שפעל כסוכן מסחרי חויב להירשם בפנקס הצנטרלה היהודית. הפנקס ממנו נלקחה הרשימה כולל מספרים מעל 27,000 – מה שמעיד על היקף הרישום העצום.
"רומניזציה" כפויה: חלק מהסוכנים הרשומים פעלו בפועל כ"חזיתות" עבור בעלים יהודים שנאלצו רשמית להעביר בעלות לגוי. ניתן לשער זאת מסוכנים שרשמו שם של יחיד (לא חברה) כמעסיק, כגון "Leo Morgenstern" (27691), "Ana Cantaș" (27724) וכדומה.
הגורמים הנמענים: ד"ר אינג'. האצ'אנו, שאליו הוגשה הרשימה, היה ככל הנראה פקיד בכיר במשרד הכלכלה (Ministerul Economiei Naționale) או במשרד המסחר ובעלי המלאכה – הגופים שפיקחו על עסקים יהודיים ב-1943.
💡 תיק 39 הוא קטע מתוך פנקס ענק של סוכנים מסחריים יהודים שרוכזו ונרשמו ב-1943. מספרי הרישום (27629–27737+) מלמדים שמדובר ביותר מ-27,000 רשומות – חלון לעוצמת הכלכלה היהודית בבוקרשט, ובה בעת למנגנון הפיקוח והרישום שנועד לאפשר ניצולה ואת הגבלתה.